Try Wonders for free
Üretken yapay zekâ araçları 2023'ten beri akademik yazının bir parçası. Kaynak gösterme kuralları da bu sürede değişti: APA, 2023'te yayımladığı ilk öneriyi Eylül 2025'te güncelledi. Türkçe kaynakların çoğu hâlâ eski biçimi anlatıyor. Bu rehber güncel biçimleri Türkçe örneklerle verir ve Türkiye'deki çerçeveyi, yani YÖK'ün 2024 tarihli etik rehberini özetler. MLA ve Chicago gibi diğer stiller için İngilizce How to Cite AI Tools rehberine bakabilirsiniz.
Bir sohbeti ancak onu yapan kişi paylaşabilir, bu nedenle bu rehber sohbet başlığı, paylaşım bağlantısı ya da araç yanıtı uydurmaz. Kaynakça örnekleri APA'nın 9 Eylül 2025 tarihli yazısında yayımladığı çözülmüş örneklerdir ve bağlantıları bugün açılmaktadır; geri kalan yerlerde köşeli parantezli şablon verilmiştir. Kullanım beyanı örnekleri ise gerçek bir çalışmayı değil, bir öğrencinin kendi kullanımını nasıl yazabileceğini gösteren cümle kalıplarıdır.
Önce üç soruyu ayırın
- Kullanmama izin var mı? Buna dersin hocası, tez danışmanı, enstitü ya da dergi karar verir. Kural yoksa yazılı olarak sorun.
- Kullanımı nasıl beyan ederim? Yöntem bölümünde, teşekkür kısmında ya da kurumun beyan formunda.
- Çıktıyı metne aldıysam nasıl atıf yaparım? Aşağıdaki APA biçimleriyle.
Doğru atıf, izin verilmeyen bir kullanımı kurallara uygun hâle getirmez. İzin verilen bir kullanımı beyan etmemek de etik ihlaldir.
Atıf ne zaman gerekir?
| Kullanım | Kaynakça girdisi | Beyan |
|---|---|---|
| Çıktıyı aynen alıntıladınız | Evet, mümkünse belirli sohbet | Evet |
| Çıktıyı özetleyerek ya da kendi cümlelerinizle aktardınız | Evet | Evet |
| Aracın ürettiği tablo, şekil ya da kodu kullandınız | Evet | Evet |
| Fikir geliştirme, taslak plan, geri bildirim | Araç genel olarak gösterilebilir | Evet |
| Dil bilgisi ve yazım denetimi, çeviri | Çoğunlukla gerekmez, araç genel olarak gösterilebilir | Kurumun kuralına göre |
| Araç araştırmanızın konusu ya da veri kaynağı | Evet | Yöntem bölümünde ayrıntılı |
Güncel APA biçimleri
Belirli bir sohbet (paylaşım bağlantısıyla)
Şablon: Şirket. (Yıl, gün ay). Sohbetin başlığı [Üretken yapay zekâ sohbeti]. Araç ya da model adı. URL
Kendi sohbetiniz için şablon: [Şirket]. ([Yıl], [gün ay]). [Sohbetin başlığı] [Üretken yapay zekâ sohbeti]. [Araç ya da model adı]. [Paylaşım bağlantısı]
APA'nın kendi çözülmüş örnekleri (McAdoo vd., 2025), tarihler Türkçe yazılmıştır: Anthropic. (2025, 20 Mayıs). Essential grammar topics for high school graduates [Üretken yapay zekâ sohbeti]. Claude Sonnet 4. https://claude.ai/share/329173b2-ec93-4663-ac68-4f65ea4f166d
Google. (2025, 22 Mayıs). High school grammar concepts overview [Üretken yapay zekâ sohbeti]. Gemini 2.5 Flash. https://g.co/gemini/share/a1306ce12929
OpenAI. (2025, 21 Ağustos). High school grammar topics [Üretken yapay zekâ sohbeti]. ChatGPT. https://chatgpt.com/share/68a77b60-0ee4-800c-9acc-cd3fd573c311
Sohbetin başlığı, aracın sohbete verdiği ya da sizin düzenlediğiniz addır. Tarih, sohbetin yapıldığı ya da bittiği gündür. APA'nın örneklerinde başlıklar İngilizcedir, çünkü sohbetler İngilizce yapılmıştır; kendi sohbetinizin başlığını ne dilde verdiyseniz o dilde yazarsınız.
Aracın genel olarak gösterilmesi
Paylaşım bağlantısı yoksa, bağlantı başkalarınca açılamıyorsa (örneğin kurumsal hesaplarda) ya da aracı belirli bir bilgi için değil düzeltme, çeviri gibi bir iş için kullandıysanız:
Şablon: Şirket. (Yıl). Aracın adı [Büyük dil modeli]. URL
APA'nın kendi çözülmüş örnekleri (McAdoo vd., 2025): Anthropic. (2025). Claude 4 Sonnet [Büyük dil modeli]. https://claude.ai/new
Google. (2025). Gemini 2.5 Flash [Büyük dil modeli]. https://gemini.google.com
OpenAI. (2025). ChatGPT [Büyük dil modeli]. https://chatgpt.com/
Başka bir araç için şablon: [Şirket]. ([Yıl]). [Aracın ya da modelin adı] [[Aracın türü]]. [Aracın adresi]
Yıl, APA'ya göre aracın en son güncellendiği yıldır; araç güncelleme tarihi vermiyorsa sitedeki telif yılı kullanılır. Modelin adını biliyorsanız başlık olarak aracın genel adı yerine modelin adını yazabilirsiniz. 2023 biçimindeki gibi parantez içinde sürüm, örneğin ChatGPT (Mar 14 version), APA'nın güncel şablonunda yer almaz.
Metin içi atıf
Parantez içi: (OpenAI, 2025) Anlatı içi: OpenAI (2025)
İstemin cümle içinde verilmesi. APA'nın kendi örneği (McAdoo vd., 2025), Türkçeye çevrilmiştir: Gemini'ye (Google, 2025) şu istemi verdim: "Please create an image of students in a classroom studying grammar concepts."
Kendi metniniz için şablon: "[İsteminiz]" sorusuna [araç] şu yanıtı vermiştir: "[araç yanıtından birebir aktarım]" ([Şirket], [Yıl]; sohbetin tamamı için bkz. Ek A).
Yanıtın kendisi burada uydurulmamıştır: bir araç yanıtı yalnızca sizin sohbetinizde bulunur ve okuyucu ancak paylaşım bağlantısından ya da ekten denetleyebilir.
Yazar her zaman şirkettir. Aracın adı ya da sizin adınız yazar konumuna yazılmaz.
Köşeli parantezdeki açıklama Türkçe mi yazılır?
APA'nın örnekleri İngilizcedir: [Generative AI chat], [Large language model]. Türkçe bir tezde bu açıklamalar, tıpkı (Ed.) ve (Çev.) gibi Türkçeleştirilebilir. Yerleşik bir Türkçe karşılık henüz yoktur. Bu rehberdeki [Üretken yapay zekâ sohbeti] ve [Büyük dil modeli] karşılıkları bir öneridir. Enstitünüz İngilizce biçimi istiyorsa onu kullanın ve tezin tamamında aynı biçimi koruyun.
Sohbete başkası ulaşamıyorsa
Paylaşım bağlantıları silinebilir ya da süresi dolabilir. Kurumsal hesaplardan oluşturulan bağlantılar çoğu zaman yalnızca o kurumun üyelerine açılır. Bu durumda araç genel olarak gösterilir ve sohbetin tam metni eke konur. Metin içinde eke gönderme yapılır: ([Şirket], [Yıl]; bkz. Ek A). Sohbetleri PDF olarak kaydetmek, ileride sorulduğunda kullanımı belgeleyebilmeniz için de gereklidir.
Kullanım beyanı
Atıf, okuyucuya bir ifadenin nereden geldiğini söyler. Beyan ise aracı çalışmanın hangi aşamasında, ne amaçla ve nasıl kullandığınızı anlatır. İyi bir beyan şunları içerir: aracın ve şirketin adı, model ya da sürüm, kullanım tarihi, kullanım amacı, çıktının nasıl denetlendiği.
Aşağıdakiler cümle kalıplarıdır; köşeli parantezlerin yerine kendi araç, model ve tarihlerinizi yazarsınız.
Bu çalışmanın 2. bölümündeki alanyazın taramasının planlanması aşamasında [araç adı] ([şirket], [model adı], [ay yıl]) kullanılmış, araçtan konuya ilişkin olası alt başlıkları listelemesi istenmiştir. Önerilen başlıklar yazar tarafından alanyazınla karşılaştırılarak gözden geçirilmiştir. Çalışmada atıf yapılan kaynakların tümü yazar tarafından bulunmuş ve okunmuştur. Metinde yapay zekâ tarafından üretilmiş cümle bulunmamaktadır. İlgili sohbetin tam metni Ek A'da sunulmuştur.
Yalnızca dil denetimi için:
Metnin yazım ve dil bilgisi denetiminde [araç adı] ([şirket], [yıl]) kullanılmıştır. İçeriğe ilişkin tüm sorumluluk yazara aittir.
Türkiye'deki çerçeve: YÖK etik rehberi
Yükseköğretim Kurulu, 7 Mayıs 2024'te "Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Faaliyetlerinde Üretken Yapay Zekâ Kullanımına Dair Etik Rehber"i yükseköğretim kurumlarına duyurdu. Rehber bir yasak listesi değil, ilkeler ve tavsiyeler metnidir. YÖK'ün duyurusuna göre dört ana başlıktan oluşur ve şu temel değer ve ilkeleri açıklar:
- Şeffaflık
- Dürüstlük
- Özen
- Adalet ve saygı
- Gizlilik ve mahremiyetin korunması
- Hesap verebilirlik ve sorumluluk üstlenme
- Etik iklime katkıda bulunma
Rehberde ayrıca karşılaşılabilecek riskler ve etik sorunlar, kullanım tavsiyeleri ve sık sorulan sorular yer alır. YÖK, üniversitelerin rehberi kendi ihtiyaçlarına göre uyarlayabileceğini ve derslerdeki kullanıma ilişkin kendi düzenlemelerini yapabileceğini belirtmiştir. Bu nedenle sizi bağlayan ayrıntılı kurallar üniversitenizin senato kararı, enstitünüzün yönergesi ve danışmanınızın tutumudur.
İlkelerin öğrenci için pratikteki karşılığı şöyle özetlenebilir:
| İlke | Uygulamada anlamı |
|---|---|
| Şeffaflık | Hangi aracı ne için kullandığınızı açıkça yazın. |
| Dürüstlük | Yapay zekânın ürettiği metni kendi yazınız gibi sunmayın. |
| Özen | Her bilgiyi ve her kaynağı özgün yayından doğrulayın. |
| Gizlilik ve mahremiyet | Katılımcı verilerini, görüşme dökümlerini, kişisel verileri araca yüklemeyin. |
| Hesap verebilirlik | Hatanın sorumluluğu araca değil size aittir. |
Mevcut etik mevzuat da geçerliliğini korur. Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi'ndeki intihal ve sahtecilik tanımları, metnin ya da verinin bir yazılımla üretilmiş olmasına göre değişmez.
Yapay zekâ ile kaynak taraması
Genel amaçlı sohbet robotları kaynak ararken en sık hata yapılan araçlardır, çünkü inandırıcı görünen ama var olmayan künyeler üretebilirler. Bilimsel yayın veri tabanı üzerinde çalışan araçlar gerçek yayınları gösterir, ancak onların kapsamı da sınırlıdır. Her iki durumda da kural aynıdır:
- Aracın gösterdiği kaynağı bulun ve açın.
- Aktaracağınız bilginin kaynakta gerçekten geçtiğini denetleyin.
- Kaynağa doğrudan atıf yapın. Sayfa numarasını özgün yayından alın.
- Aracı kullanım beyanınızda belirtin.
APA'nın aynı güncellemedeki ikinci yazısı da bunu söyler: Yapay zekâ bir arama motoru gibi kullanıldığında atıf, aracın kendisine değil ulaştırdığı kaynağa yapılır.
Sık yapılan hatalar
- Eski biçimi kopyalamak: chat.openai.com adresi ve (Mar 14 version) ifadesi 2023'ten kalmadır.
- Aracı yazar konumuna yazmak: ChatGPT. (2025) yerine OpenAI. (2025).
- Yapay zekâyı ortak yazar göstermek.
- Yapay zekânın özetlediği makaleye, makaleyi okumadan atıf yapmak.
- Yalnızca atıf yapıp beyan yazmamak ya da tersini yapmak.
- Sohbet kayıtlarını saklamamak.
- Katılımcı verisini ya da yayımlanmamış bir metni araca yüklemek.
- Başka bir üniversitenin kuralına dayanmak. Geçerli olan kendi kurumunuzun kuralıdır.
Kaynaklar
- McAdoo, T., Denneny, S. ve Lee, C. (2025, 9 Eylül). Citing generative AI in APA Style: Part 1—Reference formats. APA Style Blog. https://apastyle.apa.org/blog/cite-generative-ai-references — Rehberdeki kaynakça örnekleri bu yazıdan alınmıştır. Sayfa APA'nın sitesinde otomatik isteklere kapalı olduğu için 19.09.2026 tarihli arşiv kopyası üzerinden denetlenmiştir.
- McAdoo, T., Denneny, S. ve Lee, C. (2025, 9 Eylül). Citing generative AI in APA Style: Part 2—AI as a search engine and AI integrated into common software. APA Style Blog. https://apastyle.apa.org/blog/cite-generative-ai-search-software — Bu sayfa da otomatik isteklere kapalı olduğu için 22.05.2026 tarihli arşiv kopyası üzerinden denetlenmiştir. Yazıdaki ifade şudur: Yapay zekâ bir arama motoru gibi kullanıldığında çoğu durumda araca atıf yapmak gerekmez; okunan kaynaklara atıf yapılır.
- Yükseköğretim Kurulu. (2024, 7 Mayıs). Yükseköğretim Kurulu "Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Faaliyetlerinde Üretken Yapay Zekâ Kullanımına Dair Etik Rehber" hazırladı. https://www.yok.edu.tr/tr/news/yuksekogretim-kurulu-yuksekogretim-kurumlari-bilimsel-arastirma-ve-yayin-faaliyetlerinde-uretken-yapay-zeka-kullanimina-dair-etik-rehber-hazirladi-zisSm — Rehberin dört ana başlığı ve yedi ilkesi bu duyurudan alınmıştır.
- Yükseköğretim Kurulu. Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi. Metne YÖK'ün mevzuat sayfasından ulaşılır; bu rehber yönergeden alıntı yapmaz.
