Tez Yazım Kuralları: YÖK Ne İster, Enstitü Kılavuzları Ne İster?

"YÖK tez yazım kuralları" diye aratan öğrencilerin çoğu, aradıkları belgenin var olmadığını ancak enstitüye tez teslim ederken öğrenir. Bu rehber, neyin gerçekten YÖK tarafından, neyin enstitü tarafından belirlendiğini ayırır, üç üniversitenin yayımlanmış kılavuzlarını karşılaştırır ve teslim öncesi bir kontrol listesi verir.

Buradaki kurallar, kaynaklarda bağlantısı verilen belgelerin kendisinden 22 Eylül 2026 tarihinde okunmuştur: yönetmeliğin metni Resmî Gazete ve mevzuat.gov.tr'den, YÖK yönergesi Ulusal Tez Merkezi'nin yayımladığı PDF'ten, üç kılavuz da ilgili enstitünün sayfasından. Kılavuzlar güncellenir; kendi enstitünüzün güncel sürümü her zaman önceliklidir.

Kim neyi belirler?

Yönetmeliğin kendisi de bunu söyler: 9. ve 22. maddelere göre öğrenci tezini senatonun belirlediği ya da kabul ettiği yazım kurallarına uygun biçimde yazar. Yani yazım kurallarını YÖK değil, üniversite belirler. Aynı üniversitenin farklı enstitüleri bile farklı kurallar isteyebilir. Geçerli olan, kayıtlı olduğunuz enstitünün güncel kılavuzudur.

YÖK düzeyindeki zorunluluklar

Savunmadan önce intihal raporu

Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'ne göre yüksek lisans (madde 9) ve doktora (madde 22) tezlerinde enstitü, teze ilişkin intihal yazılım programı raporunu alarak danışmana ve jüri üyelerine gönderir. Raporda gerçek bir intihalin saptanması hâlinde tez, gerekçesiyle birlikte karar verilmek üzere enstitü yönetim kuruluna gönderilir.

Yönetmelik bir oran belirtmez. Üniversiteler üst sınırı, kaynakça ve alıntıların rapor dışında tutulup tutulmayacağını ve raporu kimin alacağını kendi uygulama esaslarıyla belirler. Rapor bir benzerlik ölçümüdür, intihal kararı değildir. Kararı jüri ve yönetim kurulu verir. Doğru alıntı ve atıf için: Metin içi atıf ve alıntı nasıl yapılır.

Ulusal Tez Merkezi'ne teslim

YÖK'ün tez toplama yönergesindeki başlıca kurallar:

• Tez Veri Giriş Formu: Tez önerisi kabul edilen öğrenci, Tez Otomasyon Sistemi'ne üye girişi yaparak formu doldurur. Savunmada başarılı olduktan sonra bilgileri günceller. Form kaydedildiğinde sistem bir referans numarası üretir.
• Başlık ve özet alanları: Bu alanlar veri tabanının taranabilir alanlarına yüklendiği için italik yazı, tablo, şekil, formül, sembol, alt ve üst simge ve Yunan harfleri kullanılmaz.
• Özet: Biri Türkçe olmak üzere iki dilde ve 250 sözcüğü geçmeyecek biçimde hazırlanır.
• Dizin terimleri: Listede bulunmayan bir terim önerecekseniz Türkçesi=İngilizcesi biçiminde yazılır.
• Dosya: Tez tek bir PDF dosyasıdır, sıkıştırılmamış ve şifresizdir. Enstitünün onayladığı basılı kopyayla aynı olmalı, sayfa numaraları, şekil ve tabloların yerleri birebir örtüşmelidir.
• Ekler: Görüntü, ses, harita, yazılım gibi ek dosyalar sıkıştırılıp referans numarasıyla adlandırılır.
• Kişisel veriler: 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu gereği kişisel veriler ve ıslak imzalar maskelenir ya da çıkarılır.
• Yükleme: Enstitü, öğrenciden teslim aldığı elektronik kopyayı teslim tarihinden itibaren en geç üç ay içinde sisteme yükler.
• Erişimin ertelenmesi: Patent başvurusu ya da süren patent sürecinde iki yıl. Henüz makaleye dönüşmemiş ve paylaşılması hâlinde üçüncü kişilere haksız kazanç sağlayabilecek bulgularda altı ayı aşmamak üzere. Her ikisi için danışmanın önerisi, anabilim dalının uygun görüşü ve enstitü yönetim kurulu kararı gerekir.
• Gizlilik dereceli tezler: Ulusal güvenlik, savunma, istihbarat gibi konulardaki gizlilik kararını tezin yapıldığı kurum verir.

Basılı kopya sayısı, cilt rengi ve CD teslimi gibi ayrıntılar enstitüye göre değişir.

Enstitü kılavuzları ne kadar farklı? Üç örnek

Aşağıdaki değerler üç sosyal bilimler enstitüsünün yayımlanmış kılavuzlarından alınmıştır. Amaç bir standart önermek değil, farkın büyüklüğünü göstermektir. Kılavuzlar güncellenir, kendi enstitünüzün güncel sürümünü kullanın.

Üç enstitü, üç farklı sayfa düzeni. İnternetten indirilen genel bir "tez şablonu"nun enstitünüzde kabul edilmemesinin nedeni budur.

Tezin bölümleri

Sıra ve başlıklar enstitüye göre değişir. Yaygın düzen şöyledir:

Ön kısım

1. Dış kapak ve iç kapak
2. Kabul ve onay sayfası (jüri imzaları)
3. Etik beyan ya da bildirim sayfası
4. Önsöz ya da teşekkür
5. Özet ve anahtar sözcükler
6. Abstract ve keywords
7. İçindekiler
8. Tablolar, şekiller, kısaltmalar ve simgeler listeleri

Ana metin

1. Giriş: problem durumu, amaç, önem, sınırlılıklar, tanımlar
2. Kavramsal ya da kuramsal çerçeve ve ilgili araştırmalar
3. Yöntem
4. Bulgular
5. Tartışma, sonuç ve öneriler

Arka kısım

1. Kaynakça
2. Ekler: ölçme araçları, etik kurul onayı, izin yazıları
3. Özgeçmiş (enstitüye göre değişir; Ulusal Tez Merkezi'ne yüklenen kopyada kişisel veriler ve ıslak imzalar maskelenir ya da çıkarılır)

Ön kısım çoğunlukla Roma rakamlarıyla (i, ii, iii), ana metin Arap rakamlarıyla numaralanır. Tarih, edebiyat, hukuk gibi alanlarda ana metin yukarıdaki beş bölümlü yapı yerine konuya göre adlandırılmış bölümlerden oluşur. İkinci bölümün nasıl yazılacağı için: Literatür taraması nasıl yapılır.

Kaynak gösterme

Enstitü kılavuzu çoğunlukla bir sistemi adıyla belirtir ve birkaç örnek verir. Kılavuzdaki örnekler ile sistemin güncel sürümü çeliştiğinde, örneğin kılavuz APA 7 deyip yayın yeri içeren APA 6 örnekleri veriyorsa, danışmanınıza sorun ve kararı yazılı alın. Türkçe örneklerle ayrıntılı anlatım: APA 7 kaynakça nasıl yazılır.

Etik kurul izni ve yapay zekâ beyanı

• Etik kurul onayı: İnsanlardan veri toplanan araştırmalarda üniversiteler etik kurul onayı ister ve onay belgesi çoğunlukla teze ek olarak konur. Onay, veri toplamaya başlamadan önce alınır.
• Yapay zekâ kullanımı: YÖK, 7 Mayıs 2024'te üretken yapay zekâ kullanımına dair bir etik rehberi üniversitelere duyurmuştur. Rehber şeffaflık, dürüstlük, özen ve hesap verebilirlik gibi ilkeleri açıklar ve üniversitelerin kendi düzenlemelerini yapabileceğini belirtir. Enstitünüzün bir beyan formu ya da kuralı olup olmadığını kontrol edin. Atıf ve beyan örnekleri: Yapay zekâ araçlarına atıf (APA 7).

Teslim öncesi kontrol listesi

Biçim

• Enstitünün güncel kılavuzu ve şablonu kullanıldı.
• Kenar boşlukları, yazı tipi, punto ve satır aralığı kılavuzla uyumlu, tablolar ve ekler dahil.
• Başlık düzeyleri tutarlı, içindekiler tablosu otomatik üretildi ve sayfa numaraları doğru.
• Tablo ve şekil numaraları, başlıkları ve metindeki göndermeler eşleşiyor.
• Ön kısım ve ana metin sayfa numaraları kılavuza uygun.

İçerik ve etik

• Metindeki her atfın kaynakçada, kaynakçadaki her kaynağın metinde karşılığı var.
• Doğrudan alıntılar tırnak içinde ve sayfa numaralı.
• Etik kurul onayı ve ölçek kullanım izinleri eklerde.
• Benzerlik raporu enstitünün istediği ayarlarla alındı.
• Varsa yapay zekâ kullanım beyanı eklendi.
• Kişisel veriler (T.C. kimlik numarası, imza, katılımcı adları) metinden ve eklerden çıkarıldı.

Ulusal Tez Merkezi

• Tez Veri Giriş Formu güncellendi ve referans numarası alındı.
• Türkçe ve yabancı dilde özetler 250 sözcüğü geçmiyor, formdaki başlık ve özet alanlarında formül ya da özel karakter yok.
• Tez tek, şifresiz bir PDF ve basılı kopyayla birebir aynı.
• Erteleme gerekiyorsa danışmanla birlikte başvuru yapıldı.

Sık yapılan hatalar

• Başka bir üniversitenin şablonunu kullanmak.
• Kılavuzun eski sürümünü kullanmak. Savunma tarihindeki sürüm geçerlidir.
• Biçimlendirmeyi sona bırakmak. Şablonla yazmaya başlamak günler kazandırır.
• Benzerlik oranını düşürmek için metni yeniden yazdıran araçlara başvurmak. Oranı düşürür, intihali ortadan kaldırmaz ve kendisi bir etik ihlaldir.
• Özette kaynak, kısaltma ya da formül kullanmak.
• Veri giriş formunu son güne bırakmak.

Kaynaklar

• Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği. (2016, 20 Nisan). Resmî Gazete (Sayı: 29690), madde 3, 9, 22 ve 28. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2016/04/20160420-16.htm
• Yükseköğretim Kurulu. Lisansüstü Tezlerin Elektronik Ortamda Toplanması, Düzenlenmesi ve Erişime Açılmasına İlişkin Yönerge, madde 4, 6 ve 7. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/dosyalar/kilavuz.pdf
• Yükseköğretim Kurulu. Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi. Metne YÖK'ün mevzuat sayfasından ulaşılır; bu rehber yönergeden alıntı yapmaz.
• Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Tez yazım kılavuzu. https://sosbilens.ankara.edu.tr/wp-content/uploads/sites/271/2025/03/tezyazim.yeni1_.pdf (enstitünün tez yazım kılavuzu sayfasından)
• Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Tez yazım kılavuzu. https://sbe.asbu.edu.tr/sites/enstituler/sbe.asbu.edu.tr/files/inline-files/SBE_Tez_Yazim_Kilavuzu.pdf
• Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. (2021). Lisansüstü tez yazım kılavuzu. https://sbe.erciyes.edu.tr/EditorUpload/Files/8afb9f95-6b6b-476f-be87-4b77cd759b44.pdf
• Yükseköğretim Kurulu. (2024, 7 Mayıs). Yükseköğretim Kurulu "Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Faaliyetlerinde Üretken Yapay Zekâ Kullanımına Dair Etik Rehber" hazırladı. https://www.yok.edu.tr/tr/news/yuksekogretim-kurulu-yuksekogretim-kurumlari-bilimsel-arastirma-ve-yayin-faaliyetlerinde-uretken-yapay-zeka-kullanimina-dair-etik-rehber-hazirladi-zisSm